“Sao bỗng dưng cả thế giới rủ nhau hoài niệm?”

Không biết liệu bạn đã bao giờ tự hỏi bản thân câu này chưa, nhưng lịch sử có lẽ chưa từng chứng kiến thời đại nào mà ‘hoài niệm’ lại ở thế thăng hoa tột đỉnh trong văn hóa đại chúng như lúc này.

Instagram ghi nhận sự hiện diện của hơn 445 triêu tấm ảnh được đăng với hashtag #tbt. Huji, một phần mềm chụp ảnh tạo hiệu ứng cho những bức hình bạn chụp trông như chụp từ những năm 90s bằng máy ảnh dùng một lần đạt 16 triệu lượt tải tháng 7 vừa rồi. Làng thời trang chìm ngập trong những đôi dad shoes, mom’s jeans và các kiểu mốt từ những năm 80s, 90s, riêng Balenciaga mới đây vừa cho ra mắt một chiếc áo khoác bảy lớp trông buồn cười không thua gì bộ đồ Joey Tribbiani từng mặc trong series Friends. Điện ảnh chứng kiến những cơn reboot và remake hàng loạt của các bộ phim và series nổi tiếng một thời như Gilmore Girls, Baywatch, Murder on the Orient Express, The Beguiled, Star Trek và The Jungle Book… À và chưa hết, Pokemon Go vừa đạt 2 tỉ USD doanh thu toàn cầu.

joey

Từ khía cạnh văn hóa, thẩm mỹ, thương mại cho đến xã hội – tất cả đều được hoài niệm thống trị, dù việc gắn mác ‘hoài niệm’ thành một loại trào lưu thì có vẻ hơi kì quặc chút.

Cụm từ ‘hoài niệm’ hay nostalgia được dùng lần đầu cách đây 330 năm để chỉ một loại hội chứng rối loạn tâm lý giống với chứng hoang tưởng bởi một bác sĩ người Thụy Sỹ tên là Johannes Hofer, nhưng hiện nay chỉ còn được hiểu với nghĩa chúng ta đều hiểu là tương tư về quá khứ. Còn trào lưu ‘hoài niệm’ ngày nay thì chỉ chung việc người ta hướng đến một cái gì đó thuộc về quá khứ ở ngay hiện tại.

Có một khía cạnh của hoài niệm khơi gợi trong lòng người ta cảm giác buồn đau – một loại ký ức thình lình đến khiến lòng bạn xao xuyến, một bóng ma từ quá khứ quá đỗi khó quên hay một phiên bản trước đó của chính bạn, dù từng là tốt hơn hay ngây dại hơn. Tất cả đè lên bạn của hiện tại như dí ngón tay vào một vết thương chưa lành. Loại cảm giác này dễ khiến người ta mềm lòng, nhưng để đủ sức cầm cương chèo lái văn hóa đại chúng như hiện nay thì ‘hoài niệm’ cần nhiều hơn cả vậy.

a3306c2776501d24cf7fae4b1cd60276

Thực tế, một nghiên cứu năm 2012 cho rằng, hoài niệm có khả năng khiến người ta cảm thấy gắn bó với phần nào đó của xã hội hơn và tăng khả năng đồng cảm. Chúng ta nhìn lại quá khứ như một cách chối bỏ những gì đang diễn ra ở hiện tại hoặc củng cố vững chắc thế giới quan của bản thân. Điều này đặc biệt đúng với những người đã sống qua nhiều thập kỷ, nhưng chỉ cảm thấy đặc biệt gắn bó với một số thời kỳ nhất định. Còn đối với những thế hệ sau, hoài niệm cho phép người trẻ được dịp gắn kết vô hình với những giá trị tốt đẹp của một thời đã qua – thời mà họ chưa kịp sinh ra và vô tình bỏ lỡ.

Một số ý kiến khác cho rằng, hoài niệm như một loại phép màu cho ta khả năng du hành thời gian, và trong thời điểm mà thế giới đang gặp phải nhiều biến động từ kinh tế, chính trị cho đến văn hóa, xã hội như hiện nay, có lẽ ai cũng cần đến một chút phép màu. Hoài niệm không phải lúc nào cũng dễ dàng, thậm chí hiếm khi mang lại cảm giác vui vẻ, nhưng nó là một cách hay để lấp đầy cảm xúc và cho phép bản thân mỗi người được thả mình trong khoảng không thoải mái nhất định. Khi cuộc sống đi làm quá căng thẳng và buồn tẻ, mấy ai không thổn thức nhớ về thuở còn đi học thật nhẹ nhàng và đầy tự do vây quanh bởi bạn bè.

876fe76f0fe0cb442672bcf124384eaf

Tuy nhiên, cũng không thể loại bỏ khả năng rằng xu hướng hoài niệm hiện nay là kết quả của sự bão hòa, trì trệ ý tưởng và khả năng phát hiện cái mới. Khi không thể tạo ra những hướng đi mới mẻ hoàn toàn, người ta dựa vào những xúc cảm, quan sát và cảm hứng đến từ cái cũ để từ đó biến tấu thành những sản phẩm và trào lưu mới.

Chunky Sneakers đang nổi ngày nay có nhiều mẫu mã với thiết kế hợp thị hiếu hơn hẳn với các phiên bản trước kia, và những tựa phim với cốt truyện từng được yêu thích một thời nay được tái hiện dưới hình ảnh chất lượng cao cùng nhiều kỹ xảo mãn nhãn hơn. Những nỗ lực này không phải lúc nào cũng thành công, nhưng là một cách hay để tạo ra cái mới mà không cần mất nhiều thời gian lên ý tưởng từ đầu.

0be4a17b0c865d237f0e4ca5f0afb620

Từng cơn cuộn trào hoài niệm của hiện tại có thể là kết quả của sự bão hòa hay những cơn bão ngầm đang hiện hữu, cũng có thể là khởi đầu cho một bước ngoặt đột phá mà chưa ai kịp nhìn thấy. Nhưng dù có thế nào đi chăng nữa, sự hiện diện của nó trong thời đại này sẽ chỉ có nghĩa nếu ta vịn vào nó như một bước nghỉ hơi trước khi tiến về phía trước.

Nội dung và Biên tập: Rosie
Bài viết tham khảo Harling Ross từ Man Repeller.
Featured image - ‘Cocktails And Dreams’ Poster by dennybusyet

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.